Oppdag våre andre nettsteder:

Du leter kanskje etter...

Oppdag våre andre nettsteder:

Annonse

Denne artikkelen er produsert og finansiert av Norsk Polarinstitutt - les mer.

Difor har forskarar halde eit nøye auge på denne vesle krabaten

Då musebestanden nådde ein topp hausten 2020 – særleg i Longyearbyen – auka uroa for smittefare.

Austmarkmus er ein framand art på Svalbard. Her fotografert i Grumantbyen i Isfjorden.

(Foto: Nigel G. Yoccoz)

Elin Vinje Jenssen Elin Vinje Jenssen Elin Vinje Jenssen kommunikasjonsrådgiver

Norsk Polarinstitutt Norsk Polarinstitutt

Publisert 05.03.2026 - 00:03

Austmarkmus er ein framand art på Svalbard. Ho kom som blindpassasjer med båtar som frakta høy frå Russland til Svalbard tidleg på 1900-talet.

Det var under kolldrifta i Grumantbyen, sørvest for Longyearbyen. Der heldt musa seg med gras og urter i dei frodige bakkane under fuglefjellet.

Då gruvedrifta avtok og folk forlét staden på 1960-talet, vart austmarkmusa verande. I dag er Grumantbyen framleis hovudområdet for austmarkmus.

Etter seks år med målretta overvaking kan forskarar slå fast at den framande arten austmarkmus ikkje har spreidd seg vidare på Svalbard.

Det viser ferske resultat frå overvakingsprogrammet COAT.

Det er leia av UiT – Noregs arktiske universitet og Norsk Polarinstitutt.

Det har ikkje vore naudsynt å setje i gang tiltak for å redusere musebestanden, slik det sist vart gjort hausten og vinteren 2020. Forskarane Eva Fuglei og Rolf Anker Ims sette då ut kameraboks utanfor Longyearbyen for å overvake austmarkmus.

Toppår skapte uro

Austmarkmus er mellomvert for parasitten Echinococcus multilocularis, som er
revens dvergbendelmark.

Han kan i sjeldne tilfelle smitte til menneske via avføring frå infisert rev eller hund. Det kan få alvorlege følgje for liv og helse.

Hovudverten er fjellrev.

Bendelormen Echinococcus multilocularis dannar store cyster i leveren til musa, og om dyr som hund eller fjellrev et ein mus med parasitten, vil parasittegg kome ut med avføringa deira.

Då musebestanden nådde ein topp hausten 2020 – særleg i Longyearbyen – auka uroa for smittefare.

Parasitten er så langt berre påvist i mus frå Grumant-området og Fuglefjella.

Likevel førte situasjonen i 2020 til ein lokal fangstkampanje i samarbeid med Sysselmesteren på Svalbard.

Hovudområdet til austmarkmus på Svalbard ligg i Grumant og Fuglefjella, vist med raud linje/sirkel. Utbreiingsområdet er vist med blå linje.

32 kamerafeller langs Isfjorden

Allereie i 2019–2020 vart det etablert eit omfattande system for overvaking med 32 kamerafeller i Isfjorden.

Fellene dekkjer ei linje frå kjerneområdet ved Grumantbyen og både aust- og vestover langs fjorden.

Ho går gjennom Bjørndalen, Longyearbyen og Adventdalen, og vestover mot Colesbukta og Festningen.

Eit system av kamerafellar vart sett opp både innanfor og utanfor utbreiingsområdet til austmarkmus på Svalbard.

Kameraa registrerer rørsler året rundt. Bileta blir analyserte med teknologi som tel musepasseringar per veke.

Annonse

Dei gir eit bilete av både førekomst og tettleik.

Klårt sesongmønster – og tydeleg nedgang

Overvakinga frå september 2020 til august 2025 viser eit tydeleg sesongmønster: Bestanden er høgast om hausten og lågast på seinvinter og vår.

Hausten 2020 var den klart mest museintensive perioden. Det var jamlege spor i snøen, løpeganger og avbeita vegetasjon – særleg i Longyearbyen.

Sidan den gong har både førekomst og tettleik vore betydeleg lågare.

Kameraovervakinga viste at musene kortvarig koloniserte ein stad aust i Isfjorden, men dei forsvann raskt att.

– Dei siste to åra er det ikkje registrert mus i dei mest perifere delane av overvakingsområdet. Sommaren 2025 vart det berre påvist mus i kjerneområdet nær Grumantbyen. Utanfor dette området – inkludert Longyearbyen og Adventdalen – vart det ikkje registrert mus.

Det fortel forskar Eva Fuglei ved Norsk Polarinstitutt.

Rørslerfell består av ein metallboks med viltkamera og rørslesensor som tek bilete av alle mus som spring gjennom.

Klima kan ha bremsa arten

Ifølgje forskarane tyder mykje på at klimatiske forhold har vore ugunstige for arten. Regn på snø etter mildvêr har gjort islaget på bakken spesielt hardt.

Autmarkmusa er svært følsam for isdanning på bakken. Når bakken blir dekt av is, får ikkje musene tilgang til plantane dei lever av.

Det kan redusere overlevinga kraftig og hindre vidare spreiing.

Arten viste i 2020 teikn til å kolonisere nye område aust i Isfjorden. Likevel er det ikkje dokumentert varig etablering på nye stader i overvakingsperioden.

Annonse

Når bakken dekkast av is, får ikkje musene tilgang til plantane dei lever av, noko som kan redusere overleving og hindre vidare spreiing.

Følgjer utviklinga vidare

Forskarane understrekar at overvakinga vil halde fram. Det er både for å varsle om eventuelle nye bestandstoppar i busetnaden og for å dokumentere eventuell framtidig spreiing.

– Per i dag ser situasjonen stabil ut, men vi følgjer utviklinga nøye, særleg med tanke på smitterisiko, seier Fuglei.

Konklusjonen er likevel klår: Seks år etter at alarmen gjekk, har austmarkmusa ikkje spreidd seg vidare på Svalbard – og situasjonen er under kontroll.

Referanse:

Eva Fuglei mfl.: Overvåkning av østmarkmus på Svalbard. Rapport fra COAT Svalbards fjellrevmodul, 2026.

Austmarkmus

Storleik: 13–15 centimeter, inkludert pelskledd hale på under ein tredjedel av kroppslengda.

Vekt: Vaksne hunner 25–40 gram, vaksne hannar 25–50 gram.

Pels: Gråbrun, øyrene er så små at pelsen nesten skjuler dei.

Forventa levealder: 2–12 månader

Status: Innført art, den einaste smågnagaren med bestand på Svalbard.

Første påvising: 1960

Teikn på tilstedeværelse: Avbite plantar, løpegangar og ekskrementer.

Artikkelen er produsert og finansiert av Norsk Polarinstitutt

Norsk Polarinstitutt er én av over 80 eiere av forskning.no. Deres kommunikasjonsansatte leverer innhold til forskning.no. Vi merker dette innholdet for å tydelig skille formidling fra uavhengig redaksjonelt stoff.
Her kan du lese mer om ordningen.