Samar Abbas Nawaz har brukt tre år på å kritisk gjennomgå
europeiske droneregelverk.
Det forskaren fann, bør få oss til å tenkje oss om.
– Sjølvstyrte dronar og deira juridiske utfordringar var ikkje noko som aktørane i det sivile droneøkosystemet generelt er uroa over. Dei ser på det som eit problem for framtida, fortel Nawaz.
Den framtida, hevdar han, kjem raskare enn lovene klarer å halde tritt med.
Kva tyder eigentleg «autonom»?
«Sivile dronar» er ei nemning for dronar som ikkje blir
brukte til militære føremål eller i politiarbeid.
EU har ambisiøse planar om å
normalisere bruk av sivile dronar i alle medlemsstatane.
Dronar blir allereie
brukte til filming, landbruksinspeksjonar og pakkelevering, og planar for urban
dronetransport er godt på veg.
Mange av desse dronane er høgt automatiserte. Dei kan flyge og utføre oppgåver med veldig lite menneskeleg
innblanding.
– Det er ein alvorleg mangel på borgarmedverknad i dette arbeidet, seier Samar Abbas Nawaz. Han har studert europeiske droneregelverk.(Foto: UiO)
Men Nawaz la merke til noko rart tidleg i forskinga si:
Ordet «autonomt» blei brukt laust og ofte feil.
– Autonomi har å gjere med sjølvstende
– Det å kalle noko autonomt gir inntrykk av at dronen er
veldig avansert. Men berre det at eit menneske ikkje styrer dronen, betyr ikkje at dronen er heilt autonom, forklarer han.
Her er det ein viktig skilnad. Ein drone som følgjer ei
førehandsprogrammert rute, er automatisert. Han gjer akkurat det han har fått
beskjed om å gjere.
Ein autonom drone vil strengt teke vere i stand til å ta
avgjersler på eiga hand.
Det er to veldig ulike ting, men i europeiske
regelverk er denne grensa uklar.
– Autonomi har å gjere med sjølvstende. Dronar kan enkelt programmerast til å fungere på ein
bestemd måte, men det gjer dei ikkje sjølvstendige i så måte, seier Nawaz.
Han meiner at denne feilbruken av terminologi ikkje berre er
semantisk flisespikkeri, det har konkrete konsekvensar for korleis ein vurderer
og regulerer tryggleik.
Tre lover, tre problem
Annonse
Nawaz analyserte tre område av EUs dronelovgiving: reglar
for korleis dronar skal styrast, reglar for korleis dei skal utformast og
sertifiserast, og rammeverket for eit dronetrafikkstyringssystem kalla
«U-Space».
Han fann store manglar i alle tre.
Lovene byggjer på
tekniske omgrep som er dårleg definerte, meiner han. Viktige sertifiseringsordningar
manglar.
Og kanskje viktigast av alt: Lovene tek ikkje høgd for den breiare
samfunnsmessige og tekniske konteksten som dronane faktisk opererer i.
– Lovgiving blir til tider sett på som løysinga for alt som
er gale med teknologi. Men ein må sjå det i ein breiare sosioteknisk kontekst. Tryggleik er ikkje eit reint teknisk eller juridisk problem som kan løysast på ein enkel måte, seier Nawaz.
Ein himmel utan flygeleiarar
Eitt av dei mest slåande elementa i Nawaz si forsking gjeld
U-Space, EUs planlagde system for å styre dronetrafikken.
I motsetnad til
vanleg flygekontroll, der flygeleiarar kommuniserer direkte med pilotar, er
U-Space utforma for å vere stort sett automatisert.
Digitale system skal gi
dronane informasjonen dei treng for å navigere trygt, utan å involvere menneske
som flygeleiarar.
– Det er fantasifullt – og dystopisk eller utopisk, avhengig
av korleis du tolkar det, seier Nawaz.
Ideen reiser djupe spørsmål om tryggleik og plassering av
ansvar som dei gjeldande regelverka ikkje tek tilstrekkeleg stilling til.
Om
noko går gale i eit system utan menneskelege flygeleiarar, kven er ansvarleg?
Annonse
Lovgiving som del av eit større bilete
Nawaz understrekar at han ikkje er imot droneteknologi eller
utvikling av denne teknologien. Men han peiker på at den gjeldande rettslege
tilnærminga er for smal.
– Det er utfordrande å forske på ein ny teknologi frå eit
juridisk og samfunnsmessig perspektiv. Det er som om du er ein skeptikar i eit rom fullt av
utviklarar som prøver å skape det neste store, og myndigheiter som prøver å
hjelpe dei med å få det til, seier han.
Forskinga hans peiker på eit behov for å omdefinere sentrale
fagomgrep i dronelovgivinga.
Det er også behov for å vie meir merksemd til
konstruksjonselementa i dronesystem. Ikkje berre korleis ein styrer dei, men óg korleis ein byggjer dei.
Eit spørsmål for oss alle
For dei fleste er dronar framleis ein kuriositet – av og til
synlege på himmelen, men ikkje ein del av kvardagen. Men det er i ferd med å
endre seg.
– På noverande tidspunkt ser vi ikkje mange dronar i
luftrommet vårt. Men EU, og andre land rundt om i verda, prøver å endre på det. Det er ein alvorleg mangel på borgarmedverknad i dette arbeidet, seier Nawaz.
Han håper at forskinga hans vil få folk til engasjere seg i
spørsmålet om kva slags himmel vi vil ha – før andre tek avgjerslene for oss.
– Eg håper verkeleg at ho får folk til å tenkje over denne
framtida og ta opp bekymringane sine frå ulike synsvinklar.
