Denne artikkelen er produsert og finansiert av Forsvarets forskningsinstitutt - les mer.
Slik hjelper vinden nødetatane med å redde liv
Vinden avgjer kor fort farlege stoff spreier seg. Ein ny metode viser nødetatene kva dei har i vente.
Eit nytt varslingssystem for farlege stoff blei testa ved Fire University i Polen i juni i år. Brann- og redningspersonell frå mellom andre Polen og Nederland deltok i ei stor feltøving.(Skjermdump: ITTI - CBRN Department / Youtube)
Eit farleg stoff blir sleppt ut i ein by. Da er det vindforholda som avgjer kor raskt stoffet spreier seg, kva område som blir ramma og kvar styresmaktene bør setje inn tiltak.
Problemet er at vind i ein by oppfører seg annleis enn vind på opne flater. Bygningar skaper virvlar, kanalisering og lokale vindmønster. Dei gjer det vanskeleg å føreseie korleis ei gass- eller aerosolsky vil bevege seg.
For å løyse dette har FFI og svenske FOI utvikla ein metode som kan hjelpe med å føreseie lokale vindforhold i bymiljø.
Digitale vindkart for heile byen
Forskarane har utvikla ein protokoll som gjer det mogleg å lage store databasar med førehandsberekna vindfelt for byområde.
Systemet bruker geografiske data og avanserte straumdragssimuleringar. Så kan det berekne korleis vinden bevegar seg mellom bygningar, over gater og langs opne plassar.
I ein ny rapport blir metoden mellom anna demonstrert gjennom ein omfattande vinddatabase for sentrum av Rotterdam.
Databasen inneheld simuleringar for mange ulike vindretningar. Han kan brukast som grunnlag for raske berekningar av korleis eit utslepp vil spreie seg.
Døme frå CHIMERA-simuleringar av vind i Rotterdam. Lysare fargar representerer høgare hastigheiter. Til høgre ser du ei visualisering av luftstraumane mellom bygningane ved to ulike vindretningar. (Øvst 280°, nedst 15°.)
Slike vinddata skal inngå i CHIMERA-systemet. Der blir dei kombinerte med informasjon frå sensorar og spreiingsmodellar i eitt felles verktøy for å støtte avgjerder.
Raskare avgjerder i ein krise
CHIMERA står for Comprehensive Hazard Identification and Monitoring system for urban Areas.
Europeisk prosjekt
Arbeidet er utført som ein del av det europeiske CHIMERA-prosjektet, som har som mål å utvikle eit system for identifisering, overvaking og handtering av CBRN-hendingar i urbane område.
CBRN-hendingar er ei felles nemning for kjemiske, biologiske, radiologiske og kjernefysiske hendingar (engelsk: chemical, biological, radiological and nuclear)
Prosjektet byggjer vidare på tidlegare europeiske forskingsprosjekt. Det skal gi beredskapsetatar betre evne til å oppdage, identifisere og følgje utviklinga av farlege utslepp i byområde.
Tanken er at sensordata frå bakken, berekningar av spreiing og analysar av moglege utsleppskjelder skal samlast i eitt system. Dermed kan innsatspersonell og kriseleiing få eit betre situasjonsbilete. På den måten forstår dei raskare kva område som er trua.
Testa mot verkelege målingar
For at simuleringane skal kunne brukast i praksis, må dei vere pålitelege. Forskarane har validert metoden mot målingar frå vindtunneleksperiment i ein modell av Oslo sentrum.
Resultata viser svært godt samsvar mellom berekna og målt vindfart. Samsvaret for turbulensnivå er òg akseptabelt.
Ifølgje rapporten gir dette eit solid grunnlag for å bruke metodikken i operative system som skal berekne spreiing av farlege stoff i komplekse bymiljø.
I juni var brann- og redningspersonell frå mellom andre Polen og Nederland på ei stor feltøving ved det polske brannuniversitet, APoż. Der testa dei CHIMERA-systemet samla.
Annonse
Kan styrke europeisk beredskap
Arbeidet i rapporten handlar om vindmodellering. Men målet er langt større enn å forstå lokale luftstraumar.
Ved å vite korleis vinden bevegar seg gjennom ein by blir det mogleg å berekne kvar eit utslepp kan drive, kva område som bør evakuerast, kvar sensorar bør plasserast og kvar ei mogleg utsleppskjelde kan vere. Desse funksjonane er sentrale i handteringa av kjemiske, biologiske, radiologiske og nukleære hendingar i framtida.
Dermed kan forskinga bidra til betre vern av både innbyggjarar, nødetatar og kritisk infrastruktur dersom ei alvorleg hending skulle oppstå.
Ein modell av Oslo sentrum blei brukt for å validere berekningane. Illustrasjonen viser vindfart og retning fem meter over bakken. Karl Johans gate og Stortinget nede til venstre
